Osmi Međunarodni festival jednominutnog i kratkog filma “Mister Vorky” dominiraće kulturnim i društvenim životom Rume od 9. do 13. juna, kad će u sklopu četvorodnevnog programa biti prikazano ukupno 141 ostvarenje u selekciji beogradskog filmskog režisera Marka Kostića i jednog od organizatora iz Rume Milana Milosavljevića, posvećenih Slavoljubu Vorkapiću, u Holivudu i širom sveta poznatom i kao Mister Vorky.

– Vorky je nadimak Slavoljuba Slavka Vorkapića, a tako su ga zvale kolege iz filmskih studija (u Holivudu) gde je radio 30-ih i 40-ih godina 20. veka. Bio je i ostao majstor montažnih sekvenci, dubinske montaže i prelaznih sekvenci – priča za “Blic” Dragan Cakić, direktor Festivala koji je zajedno sa Milosavljevićem još 2005. osnovao “Vorky team”, a devet godina kasnije pokrenuli su i manefestaciju u Rumi.

Po vokaciji slikar, Vorkapić je rođen 1894. u Dobrincima, u opštini Ruma, a nakon Velikog rata 1916. našao se u Parizu gde je primljen na Akademiju lepih umetnosti. Tu je proveo svega godinu dana, gledajući američke filmove sa Čarlijem Čaplinom, Daglasom Ferbanksom, Vilijamom Hartom i drugima, shvatajući sve više da ako želi da stvori nešto umetničko da mora da ode u Sjedinjene Države.

Prilika mu se ukazala 1920, kad je kao čistač palube na luksuznom brodu “Il de Frans” otišao “preko bare”. Njegovi počeci nisu bili nimalo laki. Prošlo je osam godina dok nije došao do svog prvog filmskog ostvarenja.

– Najpre je bio epizodni glumac, sa veoma kratkom minutažom, u filmovima Reksa Ingrama (“Skaramuš” – gde je tumačio lik mladog Napoleona, te “Zatvorenik dvorca Zende” i “Crne orhideje”). To mu nije bilo baš dovoljno, a ni inspirativno, pa je počeo da drži predavanja o filmu u udruženju američkih snimatelja. Zajedno sa Robertom Florijem, filmskim novinarom, 1928. snima svoj prvi film “Život i smrt holivudskog statiste, broj 9413”, i tada počinje njegov uspon u holivudskim studijima, na preporuku Čarlija Čaplina, kao specijaliste za montažne efekte – priča Cakić.

Za ovaj film vezuje se anegdota da je Flori želeo da prigrabi svu slavu i da je oduševljenom Čaplinu rekao da ga je sam režirao.

– Međutim, tu je uskočio (austrijski glumac i režiser) Erih fon Štrohajm i rekao pravu istinu da je Vorkapić autor filma – kaže Cakić, dodajući da je brojka u naslovu njegovog ostvarenja, 9413, nastala kombinacijom poslednje dve brojke u Vorkapićevoj godini rođenja, sa 13 dolara koliko je imao u džepu kad je 1920. stigao u Njujork. Satira “Život i smrt holivudskog statiste 9413” donela mu je i prvo priznanje, a “Paramaunt” ga je odmah angažovao kao stručnjaka za montažu i umetničke efekte.

– Vorkapić je veoma cenio Čaplinov rad i upoznao se sa njim prilikom prikazivanja pomenutog filma u Čaplinovom studiju. I još jedna stvar ih je zbližila, naime Vorkapić je prilikom montaže filma koristio muzički temu “Rapsodija u plavom” Džordža Geršvina, a nju je Čaplin odlično znao i tom prilikom i odsvirao – navodi Cakić.

U zlatnom dobu Holivuda, 30-ih i 40-ih godina, Vorkapić nema koga nije poznavao. Osim Čaplina, tu su i čuveni režiseri Frenk Kapra, Džon Ford, Džon Hofman, čitav spektar glumaca iz tog zlatnog perioda Holivuda, ali ne samo njih.

– Poznavao je i Alberta Ajnštajna i stavio ga u film “Novi Amerikanci”. Znao je mnogo, mnogo ljudi, a i njega su znali mnogi – ističe Cakić.

Osim za “Paramaunt”, Vorkapić je kasnije radio i za RKO i MGM. Za sobom je ostavio više od 50 filmskih ostvarenja, od kojih na nekima nije bio ni potpisan, a pisao je i studije o estetici filma, filmskom jeziku, vizuelnoj poeziji i drugo.

Vorkapić je u Americi najpoznatiji po svom radu na filmovima kao što su “Crime Without Passion”, “Dr. Jekyll and Mr. Hyde”, “Viva Villa”, “David Copperfield”, “The Good Earth”, “Mr. Smith Goes to Washington”, “Meet John Doe”, “The Firefly” i drugo. Pored niza dokumentarnih filmova i eksperimentalnih ostvarenja poput “Života i smrti holivudskog statiste broj 9413”, samostalno je režirao i “Fingal’s Cave”, “Forest Murmurs” te jugoslovenski dugometražni igrani film iz 1955. “Hanka”.

Naime, Vorkapić se 1952. vratio u Jugoslaviju da radi kao umetnički konsultant, član umetničkog saveta “Avala filma” i redovni profesor na beogradskoj Akademiji za pozorište i filmsku umetnost. “Hanka” je prvi film sa prostora Jugoslavije koji je bio nominovan za Zlatnu palmu u Kanu. Radio je i na filmu “Moscow Strikes Back” za koji je 1942. nominovan za Oskara za montažu, a 1944. po drugi put za “New Americans”, u kategoriji režije i korežije.

Koliko je bio tražen u Holivudu dovoljno govori to što je njegov stil montaže poneo i njegovo ime.

Vorkapićevo ime je čuveno i na našim prostorima i u svetu, a posebno u stručnim krugovima, ipak jedino spomen obeležje u čitavom svetu podignuto njemu u čast nalazi se u Dobrincima, gde je 2006. postavljena spomen ploča na kući u kojoj se rodio, rad vajara Branislava Crvenkovića iz Rume.

– Kao što je reditelj Boro Drašković rekao na postavljanju spomen ploče, da parafraziram: “Vorkapić je u krvotoku svakog reditelja u svetu, znao on to ili ne” – ističe Cakić.

Osim karijere montažera Vorkapić je bio i šef filmske katedre na Univerzitetu Južne Kalifornije u Los Anđelesu od 1949-1951. Umro je u Španiji 20. oktobra 1976. od srčanog udara, igrajući šah tokom posete svom sinu Edvardu u njegovoj hacijendi u Španiji.

Reply
Share this

Blic online