Od 8. do 30. aprila u Bioskopu Balkan, posetioci će moći da vide interesantnu izložbu “U gudurama Amerike” na kojoj će biti predstavljeni radovi tri autora: video rad „Zvuci rodnog kraja“ Mladena Miljanovića, skulpturu „Yugo Amerika“ Radoša Antonijevića, i instalaciju „Amerika“ Nenada Maleševića.

Sam naslov izložbe nastao je kao inverzija i opaska na naslov romana Karla Maja „U balkanskim gudurama“, gde se Balkan stereotipno tumači kao divlja, neukroćena teritorija u kojoj vladaju nasilje i razbojništvo. Ovo je naročito zanimljivo ako znamo da popularni pisac nikada nije ni posetio Balkan, niti je imao neka posebna znanja o ovom podneblju, što dalje i korespondira sa doživljajem „naših prostora“ na globalnom nivou u poslednjih tridesetak godina.

Inverzijom stereotipa i uvođenjem ličnog, kolektivnog ili istorijskog iskustva, ova postavka (u produkciji Fondacije Saša Marčeta) gradi se na preispitivanju značenja toponima i pojma Amerika, o čemu smo razgovarali sa trojicom autora.

„Zvuci rodnog kraja“ Mladena Miljanovića je petnaestominutni video koji „predstavlja resemnatizaciju umetničkog koji uzima i kombinuje već postojeće izvorne pesme“ – različite verzije iste pesme “Napravila Amerika od Bosne državu”, autora Ante Bubala. O tome na koji način njegov video korespondira sa temom izložbe, Miljanović kaže: „Kolaborativni rad „Zvuci rodnog kraja“ kao pjesma prije svega u svom sadržaju koristi sinonim Amerike kao sastavni, a možda i ključni dio narativa pjesme. U tom smislu, prostorni, politički i identifikacijski aspekt Amerike se konstantno ponavlja i perpetuira kao značajan neodvojiv aspekt postratnog bosanskohercegovačkog društva kojim se ova pjesma bavi, a koji smo ratni veterani i ja zajedno otpjevali. U sadržajnom, nacionalistički gorko humorističnom kontekstu ove pjesme Amerika je krivac za trenutno stanje nefunkcionalne i konfliktne države BiH, u kojoj se nacionalni korpusi žale na njenu kompromisnu strukturu jedinstvenosti.”

Za potrebe ovog rada, Miljanović je okupio muzički sastav, koji čine ratni veterani iz sve tri vojske prošlog rata.

– U umjetničkom smislu, mene je interesovalo kako djelovati inkluzivno i koliko je moguće prostor umjetnosti koristiti kao izolovanu teritoriju koja nikome ne pripada, a u kojoj svi ravnopravno participiraju. U ovom slučaju participacija je sa ratnim veteranima iz sve tri vojske iz rata u BiH, a podjednako sa ljudima koji imaju iskustvo sviranja i pjevanja tog specifičnog žanra izvorne muzike”, pojašnjava Miljanović. On opisuje i kako je došao do ljudi koji su učestvovali u performansu, ali i kako su oni reagovali: “Pronalazak učesnika je bio u isto vrijeme i lak i težak. Na početku sam nailazio na različite komentare pri pozivu za učešće i možda nedovoljno razumjevanje ili neslaganje sa onim što je bila moja ideja. Ali na kraju uz pomoć Pere Petrušića koji vodi emisiju izvorne muzike na radio Petrovu uspio sam stupiti u kontakt sa veteranima koji inače sviraju i pjevaju ovu muziku, ali i kojima se svidjela ideja ovog rada. Spretna okolnost je bila ta da smo imali filmsku ekipu Grega Blakeya iz Berlina koji je bilježio čitav proces organizacije, studijskog ali i lokacijskog snimanja ove pjesme – kaže Miljanović.

Metalna skulptura “Yugo Amerika” Radoša Antonijevića je rad nastao je 2019. godine i predstavlja školjku automobila Yugo – isečenu i suženu po osi simetrije. Ovaj deo izložbe mogao bi da privuče najveću pažnju najšire javnosti – ili barem one odrasle u bivšoj Jugoslaviji – zahvaljujući činjenici da se sam automobil Yugo urezao u našu kolektivnu svest i predstavlja nesumnjiv simbol jednog prohujalog vremena. Autor se naročito osvrće na činjenicu da je Yugo imao svoju distribuciju i u Americi, gde je svojevremeno proglašavan i za jedan od najgorih automobile svih vremena, dok je u Jugoslaviji imao kultni status.

– Oni što ga ocenjuju kao veoma loš auto verovatno imaju pravo da sa podsmehom komentarišu kvalitet njegove izrade, ali sa druge strane, za mene lično, Yugo je mnogo više od sklopa šrafova i zupčanika ili loše sklopljene mašine. On je autentično svedočanstvo jednog vremena i mog iskustava u tom vremenu i zato mi je važan – kaže Radoš Antonijević.

U najavi izložbe stoji i da “naziv Yugo Amerika može da bude ime za sve strategije modernosti na Balkanu”.

– Taj iskaz dolazi iz uverenja da je Jugoslavija bila jedan projekat koji se razvijao u modernističkom duhu, a njegov pandan na svetskom nivou bi svakako bila Amerika. Strategije su naravno različite i nisu uporedive. Naše balkanske su uvek ograničene lokalnim uslovljenostima. Ipak mislim da su intencije kao što su stvaranje društva progresa i jednakih šansi za sve pojedince, bile identične. Znate, kada danas obilazite Srbiju teško je poverovati da u svakom mestu, čak i malom, postoje domovi kultura, ponekad ambulante ili stambene zgrade koje su zidane u duhu jednog internacionalnog stila. Yugo je deo te ostavštine. Možda nije najbolje napravljen, ali ta ambicija koja ga je stvorila je svakako vredna – objašnjava autor.

Instalacija “Amerika” Nenada Maleševića obuhvata tri fotografije, hiljadu crteža i jednu poštansku marku. Serija crteža je započeta 2015. godine i sadrži deset knjiga, tj. svezaka. Motiv je skulptura nadomak Njujorka, na Ostrvu slobode, poznata kao Kip slobode. Fotografije su snimljene februara 2019. godine na Ostrvu slobode, u 53. njujorškoj ulici i u Metropoliten muzeju. Crteži su izvedeni prema ilustraciji Kipa slobode sa poštanske marke oficijelnog naziva “Statue of Liberty “ date u opticaj 1961. u Bafalu, u državi Njujork, a kupljene u Zemunu 2011. godine.

– Radovi koji čine instalaciju su otvori na opni nekog mnoštvenog i teško izrecivog straha. Provesti vrijeme u Americi može se bilo na dokovima Njujorka, ili bilo gdje drugo, jer Amerika nije ime jednog te istog mjesta, već ime opskurnih mijena djelokruga prava. Slijedi da je Amerika iskustvo satkano od bojazni različitog intenziteta, dok su radovi na temu Amerike ono što ostaje od bujice kobnih misli – kaže Malešević.

Kako autor najavljuje u uvodnom tekstu, crteži i fotografije su oblik pitanja – Šta je Amerika meni (što nije bila Kafki)? Malešević se osvrće i na to pitanje.

– U romanu Nestala osoba, koji je preveden i pod naslovom Amerika, Kip slobode ne drži luču nego mač. Tu, a i drugdje, Kafka izražava bojazan (jeste ekspresivan), no subjektivne utiske izlaže pronicljivim i reskim opisima, bez larme, zajedljivo a sladostrasno. Kod Kafke, zbivanja ulubljuju misli; odasvud, von überall, to je takoreći Kafkin prilog. Ukratko, drago mi je to – kad se žudnja (kod protagonista) oblikuje gustinom događaja kao kakvim teškim teretom, tako da bi kome, presuše li zbivanja, i stiša li se žamor, i najmanji predah, a kamo li slatki san, mogao biti veličanstvena blagodet. Konačno, i sam sam umoran od Amerike kao gustog tkanja, a Kafka da li je bio, ne znam – zaključuje Nenad Malešević.

Reply
Share this

Blic online