Takozvani “Star Wars Canyon”, ili kako je u vojnim krugovima poznat kao “Jedi Transition”, u istočnoj Kaliforniji jedan je od spektakularnijih prizora koji ćete ugledati u najbogatijoj američkoj saveznoj državi.

A kad kroz njega preleti još i par F-35A borbenih aviona, i to malo iznad glave službenih fotografa Kraljevskih vazduhoplovnih snaga Holandije, e to se stvarno prizor koji se retko viđa.

Naime, u sklopu službenog snimanja holandski fotograf Dafid Filips (čiji će profil na mreži Flickr i te kako biti zanimljiv avijatičarskim entuzijastima) uspeo je da fotografiše (i snimi video) dva američka borbena aviona F-35A u niskom letu preko kanjona, i to tačno onda kada su preletali iznad njegove glave, prenosi “Jutarnji list”.

Moćnim mašinama upravljali su holandski piloti koji su, izgleda, dobro iskoristili pruženu priliku.

O F-35 avionu, zapravo celom programu F-35 “Joint Strike Fighter” i njegove tri verzije (A, B, C), “Blic” je pisao već mnogo puta.

Reč je o višenamenskom borbenom avionu pete generacije za čiji je razvoj kompanija “Lokid Martin” dobila ugovor krajem 2001. godine, i to nakon što je njihov prototip X-35 proglašen boljim od “Boingovog” X-32. U međuvremenu, avion je prošao kroz mnoge promene, najviše u želji da se razviju razne varijante koje će osim vazduhoplovnih snaga SAD (F-35A) zadovoljiti i potrebe američke mornarice i marinaca (F-35C i F-35B).

F-35A je prvi put poleteo 2006. godine, a nakon godina razvoja, testiranja i oko 400 milijardi dolara koje su dosad ukupno utrošene u program, 2015. je letelica F-35B ušla u sastav Mornarice SAD, dok je godinu dana kasnije F-35A ušao u sastav vazduhoplovnih snaga SAD-a, potom i nekih drugih država poput Izraela i Australije.

No, put prema operativnoj sposobnosti bio je posut problemima i prekoračenjem ionako megalomanskog budžeta. Ljudi u “Lokid Martinu” su tako morali da rešavaju probleme sa buktanjem motora, s rušenjem softvera, a sredinom godine se pojavio i problem s dovodom kiseonika zbog kojeg je prizemljena eskadrila u Arizoni.

Kako podseća časopis “Popular Mechanics”, više od (ne)očekivanih problema u razvoju i glasnog protivljenja uticajnih političara (ponajviše republikanskog senatora Džona Mekejna) i nemalog broja analitičara, zaboleo je izveštaj testnog pilota iz 2015. koji je tvrdio da se u simulaciji borbe u vazduhu F-35 ne može nositi ni s F-16, avionom četvrte generacije kojeg bi, između ostalih, trebalo da zameni.

Očekivano, iz vazduhoplovnih snaga su rekli da je F-35, koji se diči “stelt” tehnologijom koja mu omogućava znatno smanjenu vidljivost za radare, dizajniran tako da uoči i sruši metu, pre nego li uopšte dođe do bliskog okršaja u vazduhu. No, uprkos neupitnoj logici argumenta ostao je utisak da je novi avion, na koji su “Lokid Martin” i Pentagon bacili sve karte (to jest novac), trom i ni približno agilan kao prethodna generacija američkih borbenih aviona, koje treba da zameni. A da ne govorimo o francuskom “Rafaleu” ili ruskim “Suhoj Flankerima”.

Pročitaj još:

U svakom slučaju, svim varijantama F-35 predstoji još usavršavanja i nadogradnje s najmodernijim sistemima, a koliko su zapravo uspešni videće se tokom njihove službe u vazduhoplovnim snagama niza država. Barem što se porudžbina tiče, F-35 zasad i te kako dobro stoji – samo avijacija SAD planira da kupi 1.763 modela F-35A, kojeg su još naručili ili će naručiti i Australija, Japan, Južna Koreja, Izrael, Turska, Danska, Italija, Holandija i Norveška. Štaviše, neke od tih država su prve modele već i dobile, a Izrael i Japan planiraju da svoje varijante F-35A modela opreme dodatnom/drugačijom tehnologijom u odnosu na američku varijantu.

Nadalje, više od stotinu F-35B modela pazariće Ujedinjeno Kraljevstvo (američki marinci planiraju da kupe 340), dok će nekoliko stotina F-35C prema sadašnjem stanju služiti samo u sklopu američke mornarice i marinaca. Pritom se za F-35 trenutno plaća oko 95 miliona dolara po komadu, dok F-35B i F-35C koštaju nešto više od 120 miliona dolara po komadu.

Iz “Lokid Martina” tvrde da će uskoro sklopiti ugovore vredne 37 milijardi dolara za prodaje F-35 u 11 stranih država, a prema pisanju specijalizovanog portala “defensenews.com”, i Nemačka je prvi put izrazila ozbiljniji interes za kupovinu aviona. Ali valja napomenuti kako je jedan od razloga toliko broja porudžbina i činjenica da F-35 naprosto nema konkurenciju kad je u pitanju operativni višenamenski borbeni avion pete generacije.

“F-22 Raptor”, prvi operativni borbeni avion pete generacije, po mnogima najbolji ako se želi prevlast u vazduhu, zabranjen je za izvoz, a uz to je i prestao da se proizvodi 2011. godine. Kineski “Čengdu J-20” odnedavno je u operativnom stanju, ali njegove mogućnosti su još velika nepoznanica, dok ruski “Suhoj Su-57” po svemu sudeći neće ući u operativnu službu još barem desetak godina.

VIDEO: Ko je jači, F35 ili Su-35?

Reply
Share this

ZANIMLJIVOSTI